Vlaamse gezinnen stellen kinderen uit

Vlaamse gezinnen stellen kinderen meer en meer uit tot na de 30e verjaardag van de moeder in spe. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van Kind en Gezin. Vooral omdat gezinnen alsmaar later kinderen krijgen, zijn er vorig jaar opnieuw minder kinderen geboren in Vlaanderen.

(Door eenzijdig over vrouwen te schrijven, verdwijnt een deel van het 'probleem' naar de onzichtbare achtergrond. Alleen als het over een lesbisch koppel of een eenoudergezin gaat, zijn het alleen vrouwen die beslissen. In heterokoppels speelt mee dat noch moeders noch vaders makkelijk werk en ouderschap kunnen combineren. En homokoppels zijn blijkbaar niet relevant.)

Over helden, slachtoffers, en human interest

Veel bootvluchtelingen in het nieuws de laatste tijd. Maar blijkbaar zijn we meer geïnteresseerd in het inspirerende verhaal van een militair die twintig drenkelingen redde dan in dat van die drenkelingen zelf. Laat staan in het verhaal van degenen die het niet overleefden. 'Op zijn vrije dag' dan nog, benadrukt De Morgen - alsof een teken van menselijkheid en naastenliefde iets is waar je enkel tijdens je beroepsuitoefening tijd voor maakt. Het verhaal verscheen eerder al in The Observer/The Guardian, maar daar is de toon iets anders: "One compelling image has come to represent all the Greek people who treated desperate migrants like fellow human beings".

http://www.demorgen.be/buitenland/het-verhaal-van-de-griek-die-op-zijn-vrije-dag-20-drenkelingen-redde-a2301096/

http://www.theguardian.com/world/2015/apr/25/migrant-boat-crisis-the-sergeant-who-did-his-duty-towards-people-struggling-for-their-lives

Met cijfers en verdachte labels kun je alles 'bewijzen'

Grote koppen in De Morgen en Knack: meer dan de helft van de Belgische moslims zijn 'fundamentalistisch'. Om te weten of ze die stempel verdienen, moesten ze antwoorden op de volgende vragen:

• 'Moslims zouden moeten terugkeren naar de wortels van het geloof.'
• 'Er is maar één interpretatie van de Koran en elke moslim zou zich daar aan moeten houden.'
• 'De regels van de Koran zijn belangrijker dan de regels van het land waar ik woon.'

Drie keer ja antwoorden en je past in de categorie 'fundamentalistisch'.

Dat die tweede vraag een indicatie kan geven voor fundamentalisme is waar: een fundamentalist hangt inderdaad de oorspronkelijke interpretatie van een overtuiging aan, en dat is dan zogezegd de enige. Maar tegenwoordig is die kwalificatie verdacht: het is geen louter theoretisch begrip meer. Het wordt zoveel gebruikt in de media, en zo goed als uitsluitend in een negatieve context, dat het al automatisch beelden oproept van radicalisering en geweld. Een ander woord voor fundamentalisme is orthodoxie, maar die term is blijkbaar voorbehouden voor christenen. Als paus Franciscus seksueel misbruik in de Kerk aanklaagt, als hij komaf maakt met uiterlijk vertoon en meer focust op nederigheid en armoede, dan is dat nochtans ook fundamentalistisch. Hij wil ook terugkeren naar de wortels van het geloof. En toch ben ik er zeker van dat hij geen mensen wil stenigen of verkopen, terwijl dat evengoed in de Bijbel staat.

De derde vraag is gewoon ridicuul. Heilige boeken schrijven voor dat je een goede mens moet zijn. Dat vind je niet in wetten. Zijn de regels van de Thora, de Bijbel en de Koran dus belangrijker dan de regels van het land waar je woont? In dit geval wel, ja. En voor de ongelovigen: zelfs de ongeschreven Gulden Regel is belangrijker dan de wetten van om het even welk land. Ben je daarom een fundamentalist? In de oorspronkelijke en theoretische betekenis van dat woord misschien, maar niet als je er direct bommengordels en kalashnikovs bij fantaseert. Anderzijds: het GO! vindt zijn eigen hoofddoekenverbod blijkbaar ook belangrijker dan de Universele Rechten van de Mens, met onder andere de vrijheid van godsdienst en van godsdienstbeleving, ook in het openbaar.

In het artikel op de Knack-site staat verder wat meer duiding bij dan op demorgen.be:

"De Belgische moslims scoorden ook hoog op vlak van vijandigheid tegen andere groepen: 60 procent wil geen homoseksuele vrienden, 56,7 procent vindt joden niet te betrouwen. 63 procent denkt bovendien dat het Westen de islam wil vernietigen. Ruim een derde gaat akkoord met al deze stellingen."

Die eerste twee cijfers kunnen onrustwekkend zijn, maar ze vertellen niet het volledige verhaal. Het is niet omdat je op een enquête invult dat je geen vriend wilt die homoseksueel is, dat je daar in de praktijk ooit iets van laat blijken. En wie zijn de joden? Kijk naar de houding van Israël ten op zichte van Palestina, of naar de fraude in de Antwerpse diamantsector: dat gaat (onder andere) over joden, en het is niet erg verwonderlijk dat er wantrouwen heerst. Opgelet: ook die verklaringen vertellen niet het volledige verhaal. Hoe dan ook: om er al dan niet beleidskeuzes aan te verbinden, moet je meer context kennen.
Maar dat derde cijfer is opvallend, vooral door waar het in de tekst staat. Sla een willekeurige krant open en het gaat over onschuldige moslims die opgepakt worden, over vandalisme tegen moskeeën, over verbale en fysieke bedreigingen tegen vrouwen met een hoofddoek, en noem maar op. Op tv: hoeveel films en series kun je eigenlijk maken over terroristen uit het Midden-Oosten, en de heldhaftige Verenigde Staten die alles wel - met geweld! - zullen oplossen? Het is bijna een wonder dat er nog 37 procent is dat er niet van overtuigd is dat het Westen de islam wil vernietigen. Maar dat wordt voorgesteld alsof die 63 procent vijandig staat tegenover het Westen! De wereld op zijn kop, dus.

Hoe meer nuancering we nodig hebben om met onze samenleving nog iets te bereiken, hoe minder ruimte het 'publieke debat' daarvoor open laat, heb ik de indruk.

Blanke daders en zwarte slachtoffers

Er zijn structurele verschillen in hoe Amerika omgaat met blanken en zwarten. James Holmes, die in 2012 in een bioscoop een bloedbad aanrichtte, werd gewoon in de boeien geslagen. Michael Brown, die niet snel genoeg op het voetpad ging lopen toen de politie dat beval, werd daarentegen op klaarlichte dag doodgeschoten. In het eerste geval vroegen de media zich alleen maar af hoe zo'n intelligente jongen tot zo'n monsterlijke daad in staat was. De familie van Brown moet zich ondertussen uitsloven om in te gaan tegen een karaktermoord. (Hij poseerde ooit uitdagend voor een foto! Hij had snoep gestolen!)

Dit zijn geen alleenstaande gevallen. Blanke daders worden zowel door de politie als door de media veel voorzichtiger aangepakt dan zwarte slachtoffers. De Huffington Post zette een hele reeks krantenkoppen naast elkaar, en de teneur is heel duidelijk. Onder het artikel staan bovendien nog een aantal links naar andere nieuwssites, waar al gelijkaardige verhalen gepubliceerd zijn.

Greg Howard, een Amerikaanse journalist en redacteur, schreef er een artikel over dat vertaald werd door De Wereld Morgen: 'Amerika is niet voor zwarte mensen'. Het gaat in hoofdzaak over de dood van Michael Brown, en welke rol systematisch racisme en de militarisering van de politie daarin speelden. Het incident is het zoveelste waarbij een ongewapende zwarte man gedood wordt door de politie, én het zoveelste waarbij het slachtoffer gedemoniseerd wordt. "Er zijn redenen waarom blanke wapenrechtenactivisten kunnen binnenwandelen in een Chipotle-restaurant met een groot geweer en slechts beschouwd worden als onhandige hinderpalen, terwijl ongewapende zwarte mannen gedood worden omdat ze naar hun portemonnee of gsm grijpen of omdat ze een speelgoedgeweer dragen."

Hoe woorden werken in conflictgebieden

Nu het conflict/de oorlog weer hevig oplaait in Palestina is dit artikel van Joris Luyendijk weer brandend actueel.

'Arabische nieuwkomers' of 'moslimterroristen'? Hoe woorden werken in conflictgebieden
Dat taal en politiek alles met elkaar te maken hebben, is bijna nergens duidelijker zichtbaar dan in het Midden-Oosten. Het is nogal een verschil of een journalist een leider een ‘president’ noemt of een ‘dictator’. Of het heeft over ‘bezet’ dan wel ‘betwist’ gebied. Oud Midden Oosten correspondent Joris Luyendijk over abstracte woorden, partijdige aanduidingen en asymmetrische termen.

Vooroordelen geven mee vorm aan onze werkelijkheid

Vooroordelen zijn niet noodzakelijk negatief. Ze helpen ons om door de bomen het bos te zien, om situaties snel in te schatten, en in het ergste geval zelfs om in leven te blijven. Onze vooroordelen over roofdieren zullen ons er bijvoorbeeld van weerhouden om een leeuw te gaan aaien, zelfs al zijn we grote liefhebbers van lolcats. Hetzelfde mechanisme zorgt ervoor dat we voorzichtig zijn wanneer we kookpotten van het vuur halen of dat we makkelijk mensen van de hulpdiensten herkennen in een grote menigte. (Die laatsten hebben namelijk kleren aan die typisch eerder door hulpverleners gedragen worden dan door pakweg festivalgangers, al is het verschil niet altijd even duidelijk.)

Het 'metallogo' van folkrockers
Flogging Molly

De keerzijde van die medaille is dat vooroordelen mee bepalen hoe we de werkelijkheid interpreteren, en dat we die interpretatie voor waar houden. Dat ondervond ik zelf onlangs nog eens. Ik was aan het luisteren naar Flogging Molly, een folkrockgroep. Een collega reageerde verwonderd dat dat toch 'helemaal mijn muziek niet was'. Ik sta namelijk bekend als een metalhead: ik heb lang haar en een sik, ik ga naar Graspop, en ik draag 'altijd' metal-T-shirts. Ter verduidelijking: ik heb er welgeteld twee. Een van Amon Amarth en een van Sabaton. Verder heb ik twee T-shirts van groepen uit de hardcore/punk (Minor Theat en The Go-Hards), een hoodie van folkpunkers Dropkick Murphys, en een T-shirt van Flogging Molly. Yep, van die groep die dus 'helemaal mijn genre niet is'. Maar voor wie hen niet kent, past het beter bij hun beeld van mij dat dat een metal-T-shirt is. (Het is zelfs niet eens zwart!)

Het omgekeerde kan ook: dat er iets gebeurt dat niet in je vooroordelen past, maar je kunt het zo uitleggen dat je opvattingen gewoon overeind blijven. Bel je naar de helpdesk van Telenet of Belgacom, dan is het bijna normaal dat je iemand aan de lijn krijgt die onbeleefd is. Dat je al kwaad was voor je belde en nog kwader werd naarmate je langer naar het wachtmuziekje moest luisteren, en dat je een helpdeskmedewerker uitkaffert voor problemen die je mogelijk zelf veroorzaakt hebt, dat speelt natuurlijk geen énkele rol. Maar is je beste vriend of vriendin wat kort van stof aan de telefoon, dan zal hij of zij wel een slechte dag hebben! En dat die vervelende buur voor de verandering eens vriendelijk is, zal wel komen doordat hij of zij iets nodig heeft - wacht maar af!

Dat is natuurlijk allemaal relatief onschuldig, zoiets. Het doet niemand pijn, noch fysiek noch psychisch. Hooguit is het af en toe wat vervelend dat ik - in het geval van die muziek - af en toe heel dat gesprek opnieuw moet voeren. Zelfs met mensen die ondertussen al beter zouden moeten weten.

Er zijn ook situaties waarin dat heel wat minder onschuldig wordt. Kort na 'nine-eleven' zijn er in Amerika bijvoorbeeld Sikhs aangevallen (en het komt nog voor), want 'alle moslims zijn terroristen en persoonlijke vrienden van Bin Laden' en 'iedereen met een tulband en een baard is een moslim'. De aanhoudende stroom nieuwsberichten, series en films over 'moslimterreur' hebben zulke hardnekkige vooroordelen gecreëerd dat die mensen zelfs in de zwartepietendiscussie zondebokken werden. 'Moslimterreur' is trouwens een verschrikkelijk fout woord, dat die beeldvorming alleen maar versterkt - terwijl bijna 85 % van de aanslagen in Europa door nationalisten en separatisten gepleegd worden. En never underestimate the power of stupid people in large groups: weet je nog, die Engelsen die een pediater uit haar huis verdreven omdat ze dachten dat ze een pedofiel was? (Hoezo, pedofielen hangen geen koperen plaat naast hun voordeur?!)

Vooroordelen kunnen dus nuttig zijn, maar ze kunnen je ook op het verkeerde been zetten. Het belangrijkste is dat je je ervan bewust bent dat je ze hebt, en dat ze een rol kunnen spelen. Zo las ik deze morgen een krantenartikel over een onderzoek. Een van de conclusies was dat allochtone meisjes minder makkelijk aan werk geraken. (Ik vraag me dan om te beginnen al af hoe ze 'allochtoon' definiëren. Bear Grills van Antwaarpe is volgens mij namelijk 'autochtoner' Antwerpenaar dan Filip Dewinter, want hij is er bijvoorbeeld wél geboren, maar toch is het die laatste die vindt dat 'golle' allemaal 'terug moet naar waar ge vandoan komt'.)
De onderzoeker wees als mogelijke verklaring voor die achterstand op 'het feit dat het traditionele rollenpatroon tussen mannen en vrouwen in allochtone gezinnen een meer prominente plaats inneemt dan bij autochtonen' (Metro, 20 maart 2014). Vanuit mijn vooroordelen zou ik het eerder zoeken in discriminatie van vrouwen met een hoofddoek, om maar iets te noemen. Dat meisjes eerder 'beschut' opgevoed worden terwijl jongens in hun puberteitsjaren meer vrijheid krijgen, geldt namelijk voor iedereen, en overal ter wereld. Boys will be boys, weet je wel. En dat is waarom we kritisch moeten omgaan met wat we in de media allemaal lezen en te horen krijgen, en ook eens naar de nieuwsbronnen zelf gaan kijken. In de samenvatting van het onderzoek en zelfs in het persbericht komt die discriminatie namelijk wél aan bod. Het is dus Metro dat heel bewust een - nogal verdachte - selectie maakt. De Standaard deed bovendien hetzelfde, stelde Kif Kif vast. En als we zelfs al de journalisten van 'kwaliteitskranten' niet meer mogen vertrouwen...